Hasanayn.uz

Maqolalar

MaqolaQABR AZOBI HAQIDAMaqolaENG KATTA BOYLIKMaqolaO‘QISH BOSHQA, UQISH BOSHQAMaqolaHAR KIM O‘Z QO‘L OSTIDAGILARDAN MAS’ULMaqolaZAMONAVIY XATOLARMaqolaASOSIY MUAMMOMaqolaMAZMUNI QUR’ON BO‘LGAN HAYOTMaqolaZULMGA ROZILIK SIZNI HAM ZULMGA DUCHOR QILADIMaqolaTUYG‘UGA EMAS, ILMGA SUYANISH KERAKMaqolaMODDIY ILMLAR MA’NAVIYAT BERA OLMAYDIMaqolaHURRIYAT MAS’ULIYATDIRMaqolaYECHIM ILMDAMaqolaNOMODDIY QONUNIYATLARMaqolaXABARDOR OVOZA QILMAYDIMaqolaO‘ZBEKNING O‘ZLIGIMaqolaALLOHNING IRODASI G‘OLIBDIR, FAQAT YAXSHILIKDIRMaqolaQOIDALAR BUZILMASIN!MaqolaPARIJDAGI JOME’ MASJID G‘ARBLIKLAR UCHUN HAYOTIY DARS BO‘LISHI LOZIMMaqolaNOMUS SOTILMAYDIMaqolaNIMA SOTSAK SOTDIK, AMMO VATANNI SOTMADIK!MaqolaTO‘LMAS BO‘SHLIQMaqolaTEKIN TOMOSHAMaqolaENG YAXSHI BAYKOT - ISHLAB CHIQARISHDIRMaqolaTIL O‘RGANISH BO‘YICHA TAVSIYAMaqolaRAMAZON DUO OYIMaqolaQUR’ON KO‘ZGUSIMaqolaILOHIY QONUNIYATMaqolaALISHER NAVOIY HOFIZI QUR’ON BO‘LGANMI?MaqolaYAPONIYADA QUR’ON ANJUMANIMaqolaIKKI KO‘NGILMaqolaNOSHUKRLIKMaqolaATEIZM ILM EMASMaqolaFOBIYA VA UNING DAVOSIMaqolaQADRYATLARNI QADRLAGAN QATARMaqolaO‘ZIMIZ DARYO BO‘LAYLIKMaqolaTANQIDMaqolaQAY BIRI MADANIYLASHGAN?MaqolaANDALUSIYADA TA’LIMMaqolaILOHIY IRODAMaqolaO‘ZBEK TILI – DAVLATNING TILIMaqolaMAVLID OYI MUBORAK BO‘LSIN!MaqolaMUSTAQILLIK ULUG‘ NE’MATMaqolaISLOM ALLOHNING DINI, ARABLARNING EMASMaqolaMOZIYGA QARAB ISH KO‘RMOQ XAYRLIDIRMaqolaTASHVISH VA G‘AM PAYTIDA QILINADIGAN MUSTAJOB DUOMaqolaHAR KIM O‘Z ISHINI QILISHI KERAK!MaqolaTEJAMKOR KAM BO‘LMAYDIMaqolaRAMAZON TAJRIBALARIDANMaqolaSALOMATLIK MEZONIMaqolaAMRI MA’RUF VA NAHIY MUNKAR – JAMOATCHILIK NAZORATIDIRMaqolaAG‘YOR ‒ IXLOSNING KUSHANDASIDIRMaqolaHAQIQAT HAQDAN DARAKMaqolaINKORGA SHOSHILMANG!MaqolaMUNOSABATMaqolaYOLG‘ONCHILIK ILLATIMaqolaDINI YO‘QNING VAFOSI YO‘QMaqolaINSON MA’NAVIYATGA HAMISHA MUHTOJ QOLAJAKMaqolaBAYROQ – BIRLIK VA VATAN RAMZIDIRMaqolaUZR, EY ABU JAHL!MaqolaVAFO IYMONDANDIRMaqolaTUZINI YEB, TUZLUG‘IGA TUPURGANLARMaqolaNAFS VA SHAYTONMaqolaSIZLAR NIMA KUTGAN EDINGLAR?MaqolaMEZON BUZILMASINMaqolaTARIX O‘ZINI TAKRORLAYDIMaqolaQISSADAN HISSAMaqolaZULM – ZULMATDIRMaqolaO‘ZINGNIKI BO‘LISHIGA NIMA YETSIN?!MaqolaHOZIR DUO SOATIDIRMaqolaMA’UNAT SO‘NGI NUQTADA BO‘LADIMaqolaDUOLAR NEGA IJOBAT BO‘LMAYAPTI?MaqolaBIZ NIMA QILISHMIZ KERAK?MaqolaTILGA E’TIBOR ‒ ELGA MADORMaqolaDUNYONING BUGUNGI YUZIMaqolaVATAN HAQIDAMaqolaMO‘MINNING BIRINCHI QUROLI HAM, OXIRGI QUROLI HAM DUODIRMaqolaILM VA DINNING MILLATI BO‘LMAYDIMaqolaSABABLAR KESILGANDA...MaqolaO‘ZLIKNI ASRASHDA MUMTOZ ADABIYATIMIZ MUHIM O‘RIN TUTADIMaqolaIBLISNING ISHINI TAKRORLOVCHI BO‘LMANG!MaqolaISLOH HAM, AKSI HAM O‘ZIMIZDAN BOSHLANADIMaqolaOMONAT YOXUD ESLATMA!MaqolaTA’LIM HAQIDA MULOHAZALARMaqolaTARIX OMONATDIR (3-QISM)MaqolaTARIX OMONATDIR (4-QISM)MaqolaTARIX OMONATDIR (5-QISM)MaqolaTARIX OMONATDIR (2-QISM)MaqolaTARIX OMONATDIR (1-QISM)MaqolaTARIX OMONATDIR (1-QISM)MaqolaTARIX OMONATDIR (6-QISM)
Ro‘yxatga qaytish

Hasanxon Yahyo Abdulmajid

ANDALUSIYADA TA’LIM

Islom manbalarida Andalusiya deb nomlangan musulmon davlatchiligi bugungi Ispaniya Partugaliya davlatlari o‘rnida qariyb 800 yil hukm surgan. Anadlusiyada musulmonlar yaratgan madaniyatning bektaror boyliklari bugun ham o‘z qiymatini yo‘qotmagan.

ANDALUSIYADA TA’LIM

Islom manbalarida Andalusiya deb nomlangan musulmon davlatchiligi bugungi Ispaniya Partugaliya davlatlari o‘rnida qariyb 800 yil hukm surgan. Anadlusiyada musulmonlar yaratgan madaniyatning bektaror boyliklari bugun ham o‘z qiymatini yo‘qotmagan.

Andalusiya Islom xalifaligi davrida nihoyatda gullab-yashnagan, Qurtuba (Kordova), Ishbiliya (Sevilya), G‘arnota (G‘arnota) kabi o‘lkalar ilm-fan, madaniyat, savdo-sotiq sohasida faqat Bag‘dod va Qustantaniyadangina orqada bo‘lgan. Bunday tamaddun, shubhasiz, ta’limdagi yutuqlar bilan bog‘liq bo‘lgan. Hozir o‘sha yuksak ta’lim tarixidan ayrim ma’lumotlarni e’tiboringizga havola qilmoqchiman.

Andalusiyada darslar bahor oyida boshlanar edi. Endigina besh yoshga to‘lgan kichik yoshli bolalarga darslar ertalabki soat yettida boshalanardi. Boshqa katta-kichik yoshdagilarga esa soat oltida boshlanardi. Kichik yoshdagilar dastlabki bosqichda harflarni, keyin yozishni o‘rganishardi. Keyin esa Qur’ondan ma’lum qismini yod olib, undan keyin boshqa ilmlarga kirishar edilar. O‘n besh yoshga to‘lganlarida xoh diniy ilmlar bo‘yicha bo‘lsin, xoh matematika, tibbiyot, veterinariya, astronomiya, dehqonchilik kabi dunyoviy ilmlarda bo‘lsin o‘zlariga yoqqan mutaxassislikni tanlash mumkin bo‘lardi.

Birigina Qurtubada madrasalar soni yigirma yettita bo‘lib, ularda o‘qish bepul edi. Shulardan uchtasi masjidlar ichida faoliyat olib borgan bo‘lsa, yigirma to‘rttasi Qurtubaning turli hududlarida joylashgan edi. Bu ta’lim dargohlari, masjid bo‘lsin, madrasa bo‘lsin, ularda o‘sha davrda bor barcha ilmlar birdek o‘qitlar edi. Musulmonlar Qur’on, hadis, aqida, fiqh ilmlarini qanday o‘rgansalar, til, tarix, adabiyot, falsafa, hisob, kimyo, fizika va boshqa ilmlarni ham xuddi shunday ishtiyoq bilan o‘zlashtirar edi.

Andalusiyaning barcha o‘g‘il-qiz bolalariga ta’lim bepul va majburiy edi. Yevropaliklar va ularning podshohlari ham farzandlarini Andalusiyadagi madrasa va oliygohlarda ta’lim olishlari uchun yuborar edilar. U yerdagi ta’lim turar joy, yemoq-ichmoq va bilim olishdagi yuqori sharoitlardan iborat joriy ichki tartib-qoidalari bilan ham alohida ahamiyatli edi.

Kunlik dars soatlari besh soatgacha davom etib, Juma dam olish kuni edi. O‘qish muddati to‘qqiz oy edi. Aksar ilmlar dars xonalaridan tashqarida tarjibaviy tarzda bo‘lardi. Xususan tabiiy hamda hayvonot olami ilmlari dalalar, o‘rmonlar, fermalar va shu kabi joylarda o‘tilardi. Mana shu metodlarni G‘arb Andalusiyadan o‘zlashtirib olib, yosh va ta’til kunlari borasida kichik o‘zgartishlar kiritgan holda uni bugungi kungacha amalda qo‘llab kelmoqda.

Manbalar:

  1. «Al-bayonul mag‘rib». Ibn Izoriy.

  2. «Al-muqaddima». Ibn Xaldun. 2-j.

  3. «Ilmut tarix fil Andalus». Yusuf Ahmad Yusuf.

  4. «Al-kutub val maktabot fil Andalus». Abdurrahmon Hajjiy.