Hasanxon Yahyo Abdulmajid
O‘ZLIKNI ASRASHDA MUMTOZ ADABIYATIMIZ MUHIM O‘RIN TUTADI
Bugungi kunda o‘zlikni asrashning eng muhim choralaridan biri - mumtoz adabiyotimizni asl holicha o‘zrganish va avlodlarga o‘rgatishdir. Bu ma’noda Hazrat Navoiyning ijodi asos bo‘lishi tabbiy. Xususan, u kishining ijodi bevosita Qur’onu Sunnat va tasavvuf ma’nolaridan sizib chiqqani bilan yana ham ahamiyatlidir.
O‘ZLIKNI ASRASHDA MUMTOZ ADABIYATIMIZ MUHIM O‘RIN TUTADI
YOXUD «KULLIYOT» HAQIDA
Bugungi kunda o‘zlikni asrashning eng muhim choralaridan biri - mumtoz adabiyotimizni asl holicha o‘zrganish va avlodlarga o‘rgatishdir. Bu ma’noda Hazrat Navoiyning ijodi asos bo‘lishi tabbiy. Xususan, u kishining ijodi bevosita Qur’onu Sunnat va tasavvuf ma’nolaridan sizib chiqqani bilan yana ham ahamiyatlidir.
Alisher Navoiy rahmatullohi alayh umrining so‘ngi yillarida barcha asarlarini jamlatib, Kulliyot tuzdirgan. Uni o‘sha paytdagi eng mashhur xattotlaridan Muhammad Darversh yozgan. Hazrat Navoiy asarlarning tartibu tahririni bevosita o‘zi kuzatib borgan, hattot esa nihoyatda mahorat bilan ko‘chirib bergan. Bu to‘plamga Hazrat Navoiyning Mahbubul-qulub nomli asari kirmagan. Bundan tashqari yana ikkita asar ham bor, ammo ularning Navoiyga mansubligi ixtilofli deyiladi. Qolgan asarlar to‘plamda so‘ngi shaklida aks etgan.
Xattot «Kulliyot»ga muqaddima yozish taklifini berganida muallif mashhur «Munojot» asarini shu maqsadda bitgan. Undan keyin «Arba’in», «Sirojul-muslimin», «Nazml-javohir» asarlarini kiritib, keyin To‘rt devon, Xamsa va boshqa asarlarni kiritgan. Kulliyot nihoyatda go‘zal xatda bitilgan bo‘lib, har qanday odamni lol qiladi.
Hozirda Turkiyaning To‘pqopi muzeyida tashkil etilgan Revan kutubxonasida 808 raqami ostida saqlanayotgan bu nusxaga anchadan beri oshiq bo‘lib yurardim. Ushbu kulliyotning fotonusxasi O‘zbekistonda xizmat ko‘rsatgan fan arbobi, professor Hamid Sulaymonning sa’y-harakati bilan 1972 yilda olib kelingan bo‘lib, hozirda O‘zbekiston Respublikasi Alisher Navoiy nomidagi davlat muzeyi arxivida saqlanadi. «Navoiydan chu topqaylar navoye» kitobini tayyorlash asnosida asarlarni o‘rganish uchun ushbu nusxa asos qilib olingan edi. Biroq, fotonusxa o‘sha davrdagi sharoitda olingan bo‘lgani uchun anchagina xira, asldagi go‘zalliklarni o‘zida aks ettira olmagan. Shu bois, ushbu asarning aslini ko‘rishga qalbda havas turardi. Alloh taoloning fazlu marhamati bilan bugun o‘sha nusxaning go‘yo ayni o‘ziga ega bo‘lgandekman. Sababi - «Kulliyot»ning Turkiyada tayyorlangan dublikati qo‘limga kelib tushdi. U shunchalar asliga muvofiq qilinganki, himoya varoqlariga yanglish tekkan siyoh tomchilari ham asl nusxadagidek aks etgan. Varoqlar, rangu xatning muvofiqligini aytmasa ham bo‘ladi. Bu hadyani kaminaga Quvasoylik mumtoz ahli ilmlarimizdan Olimjon domlamiz yuboribdilar. Juda mamnun bo‘ldim. Alloh u kishini yorlaqab, O‘zi mukofotlasin!
Asardan o‘zim juda zavq olganim bois uning jamolidan ayrim namunalarni sizlarga ham ilindim, ba’zi sahafalirini e’tiboringizga havola qildim. Qo‘lyozma asarlarga qiziqqanlar bir maza qilsin va ajdodlarimizdagi san’atu madaniyatning qanchalar yuksak bo‘lganiga yana bir amin bo‘lsin.
Hazrat Navoiy asarlarining hozirda mavjud to‘plami ham juda katta ilmiy ish bo‘lgan. Biroq, unda asarlar tartibi biroz o‘zgartirilgan. Ehtimol bugungi davr o‘quvchisiga qulaylashtirish uchun shunday qilingandir. Bu ham o‘z yo‘liga yaxshi. Ammo Navoiy asarlarini u o‘zi tartib bergan suratda aynan ashbu nusxa asosida qayta nashrga tayyorlash ham kerak. Ochig‘ini aytganda, hozirda mavjud nashrlar o‘girmasida asl nusxa asosida tuzatish kerak bo‘lgan kamchiliklar ham yetarli. Ushbu ikki vazifani bir qilib Navoiy kulliyoti yaratilsa, navoiyshunoslikda ajoyib bir ilmiy ish qilingan bo‘lar edi. Allohim O‘zi nasib aylasin va bu borada bizga ham munosib hissa qo‘shishni nasib etsin!
Bu e’londan ko‘zlangan yana bir maqsad bor. Olimjon domlamiz mumtoz adabiyotimizni tarannum etish maqsadida alohida bir kanal ochdilar. Bu kanalni boshlashda ayrim maslahatlar ham qilindi. Bugun ancha yurib qoldi. Domlamiz bu borada ajoyib xizmat olib bormoqdalar. Mumtoz she’riyatimizdan duru gavharlar terib olib, bugungi kun libosida ulashmoqdalar. Fursatdan foydalanib, o‘sha kanalni ham sizlarga taklif qilmoqchiman. O‘zingiz va farzandlaringizni bu ma’naviy boylikdan bahramand aylang, foydasi juda katta bo‘ladi. Bunday ilmiy harakatlarni imkon qadar qo‘llab quvvatlash burchimizdir. Bunga ilmiy va yoki boshqa yordam bermoqchi bo‘lganlar domlaga bog‘lanishlari mumkin. Bu borada men ham qo‘ldan kelgancha yordamga tayyorman.