Maqolalar

MILLIY LIBOS NAMUNASI

Anchadan beri milliy libosimiz haqida o‘ylab yurardim. Xususan, millatning yetakchisi, namoyandalari bo‘lgan ulamolarning kiyimlari milliylikni namoyon qilib tursa, qanchalar yaxshi. To‘g‘ri, imom‑domlalarning hozirda kiyadigan choponlari shundoq ham shaklan milliy liboslarimizga muvofiq. Biroq, odmi, siydom matolarda milliylik tom ma’noda aks etmaydi. Anjumanlarda, musboqalarda, turli tadbirlarda boshqa musulmon xalqlarning vakillari o‘zlarining milliy kiyimlarida qatanashadilar. Ammo bizning namoyondalar ko‘pincha oddiy kostyum‑shimda yoki siydom choponda namoyon bo‘lishadi. Ba’zi‑bir rasmiy tadbirlarda boshqa din vakillari nihoyatda salobatli, ko‘rkam kiyimlarda ko‘rinish bersa, bizning din peshvolarimizning liboslari ularning oldida juda jo‘n bo‘lib qolishi ham sir emas. Ana shu mulohazalar bilan bir tus libos ma’qul kelib qolib, uni avval o‘zim kiyib ko‘rdim. O‘zimga yoqdi va ko‘pchilikka manzur bo‘lganidan keyin bu haqda so‘z suryapman. Bundan maqsad ‒ mazkur mavzuda ayrim mulohazalarni siz bilan o‘rtoqlashish va sizlardan ham fikr‑takliflar olish.

1. Choponning milliy naqshda bo‘lishiga e’tibor berildi. Chunki siydom mato odatda hech qanday ramz bo‘la olmaydi yoki qo‘shimcha ma’no bermaydi va milliylikni ifoda etmaydi.

2. Ayrim kishilar yo‘l‑yo‘l choponni askiyachilar, ashulachilar kiyardi‑ku, deb o‘ylashi mumkin. Aslida bu milliy libosni avvalda ahli ilmlar, millatning yetakchilari kiygan va milliy libosni namoyish etishga ham aynan ulamolar boshqalardan ko‘ra haqli va burchlidir. Qolaversa, yangi tanlangan shaklda boshqa soha kishilarida kuzatilmagan va ahli ilmlarga munosib surat tanlangan.

3. Kuzatsangiz, barcha samoviy dinlarning ulamolari kiyadigan liboslar bosiq, yopiq, keng bo‘ladi. Bu tur kiyim aslida payg‘ambarlardan meros, ularning ta’limotlari asosida vujudga kelgan, chunki ular doimo tanani ko‘proq yopadigan kiyimga rag‘bat qilganlar. Nabiy sollallohu alayhi va sallam ham yopiq kiyimlarni yaxshi ko‘rardilar. Bunda juda ko‘p ma’no va yaxshilik bor. Yangi taqdim etilayotgan libosda ushbu jihat ham e’tiborga olingan.

4. Agar niyat to‘g‘ri bo‘lsa, ko‘rkam kiyinishda ham savob bor. Rasululloh sollallohu alayhi va sallam yaxshi, ko‘rkam kiyinishga buyurganlar. Sahobalarni Yamanga yuborayotib: «Odamlar orasida xol kabi bo‘linglar», deya marhamat qilganlar. Xususan, ahli ilmlar uchun bu yanada muhim. Shuning uchun imom A’zam rahmatullohi alayh shogirdlariga: «Sallanglarni katta, yenglaringni keng qilinglar», der ekanlar. Maqsad ulamolarning siymolari ortida din va ilmning sharafini saqlash bo‘lgan.

5. Choponning uzunligi tupuqqacha qilindi. Ko‘pdan beri kuzatdim, Ikki Haram, Shom, Misr, Yaman, Mavritaniya, hatto Rossiya ulamolarining ustki kiyimlari ham tupuqqacha tushib turar ekan. Turkiy xalqlarning kiyinishlari ham aslida shunday bo‘lgan. Buxoro ulamolari va xonlarining kiyimlari ham bunga misol. Hatto nasroniylarning rohiblari ham shu uzunlikda libos kiyishadi. Ammo bizda va mintaqamizda hozirda odat bo‘lgan choponlar boldirgacha tushadi, bu ham yaxshi, balki turmush tarzidan kelib chiqib shunday qilingandir. Biroq, tanani to‘liq qoplagan ustki kiyim yanada salobatli va ko‘rkli bo‘lar ekan. Qolaversa, mana shunda ulamolarimizning kiyimi boshqa yurt ulamolarining liboslariga mutanosib, ular bilan bellasha oladigan bo‘ladi nazarimda.

6. Choponning tupuqqacha tushishi uning ichidan shu uzunlikdagi ko‘ylak, arablarda hozirda “jalabiya” deb ataladigan kiyimni kiyish imkonini ham beradi. Ba’zan o‘zimizning kalta chopon uchidan ham o‘shanday uzun ko‘ylak kiyib olishadi, bu biz ko‘zlagan sifatni bermaydi. Uzun ko‘ylakning qulayliklari juda ko‘p. Xususan, yurganda, turganda, jamoatga yuzlanib o‘tirganda oyoqlarni qamrab turishi odobga yanada muvofiqdir.

7. Ba’zilar tupuqqacha tushgan uzun ko‘ylakni arablarning kiyimi deb o‘ylaydi. Aslida bu bizning ham milliy kiyimimiz bo‘lgan. Bunga misol va dalillar juda ham ko‘p, ayrimlarini postda ilova qildim.

8. Kiyim borasida shariatimizning me’yor va talablari juda ham maromida va keng. Har bir xalq o‘z milliy kiyimida bo‘lishi Islomning yana bir go‘zalligini namoyon qilib turadi. Sharti shuki, libos shariatning qat’iy talablariga javob bersin. Ammo shaklu surati, naqshu ranglari turlicha bo‘lishida hech qanday mone’lik yo‘q. Bundagi turlilik ummatning ayrim masalalardagi xilma‑xil qarashlariga dalolat qiladi va ushbu rang‑baranglik musulmonlarning chiroylariga chiroy qo‘shadi. Shu bilan birga, bu xoslik millatning jahon sahnasida o‘ziga xos o‘ringa ega bo‘lishiga hissa qo‘shadi.

9. Ayrim kishilar libos tashqi surat, uning e’tibori yo‘q, undoq, bundoq deb aqllilik qilishi ham mumkin. To‘g‘ri, aslida ma’no muhim, zohirga suyanib qolmaslik kerak. Biroq, tashqi ko‘rinishning ham ahamiyati katta. Shuning uchun Rasululloh sollallohu alayhi va sallam diniy xizmat yuzasidan odamlarga ko‘rinish berganlarida hamisha salla va yaxshi kiyimlarni kiyishga urunganlar. Bayroq kichkinagina mato, ammo u bir butun millatni, davlatni anglatadi.

10. Man qilish emas, muqobil taklif usuli muvaffaqiyatli va maqbul hisoblanadi. Oxirgi yillarda ayrim kishilar boshqa musulmon xalqlar va ularning ulamolariga taqlid qilib ularning milliy‑diniy liboslariga yoki o‘zlariga xos kiyimlariga qiziqmoqda, ana o‘shanday kiyimlarni kiymoqda. Bundan ba’zilarning jahli chiqishi ham bor gap. Ularning e’tirozlarida jon bor. Zotan, libosda milliy xoslikni asrash millatning o‘zligini asrashiga yordam beradi. Ammo biz odamlarni boshqa xalqlarning libosidan man qilishdan oldin talabga javob beradigan milliy lobosni taqdim qilishimiz kerak. Ushbu libosda ayni shu maqsad ham ko‘zda tutilgan.

11. Hozircha bu libos ma’lum doiralarga xosroq. Xuddi shu kabi uy, sport va boshqa munosabatlarda ham milliy liboslarni rivojlantirish, zamonga munosib suratda taqdim etish maqsadga muvofiq. Shuni ham ta’kidlash o‘rinliki, libosning milliy bo‘lishida matoning milliyligi yetarli emas, balki uning bichimi, mohiyati ham milliy‑diniy qadryatlarga uyg‘un bo‘lishi lozim. Atlasdan ochiq‑sochiq, yarimta‑yurimta qilib tikilgan ko‘ylak milliy libos hisoblanmaydi, chunki u o‘zida chin o‘zbek millatining o‘zligini aks ettirmaydi, balki millat yot bo‘lgan dunyoqarashni, madaniyatsizlikni eslatadi.

Xulosa qilib aytganda, milliy liboslarni saqlashning juda ko‘p foydalari, ahamiyati bor va bu shariat doirasida bo‘lsa, faxr uchun bo‘lmasa, shar’an joizdir. Ayni paytda musulmon xalqarning bir xil emas, bir necha tus kiyimda bo‘lishlari o‘ziga xos go‘zallik va zavq beruvchi omillardan hisoblanadi.

Libosni tayyorlashda ayrim mutaxassislar bilan maslahatlashildi va ayrim azizlarimiz beminnat xizmat ko‘rsatdilar.

Fikr va mulohazalar bo‘lsa, bemalol bildirishingiz mumkin