Hasanxon Yahyo Abdulmajid
XULOSA CHIQARISHGA SHOSHILMASLIK KERAK
Bir necha kun oldin ayrim mavzularni o‘z ichiga olgan video suhbatda islomiy ilmlardagi an’anaviy ta’lim xususida ham qisqacha to‘xtab o‘tgan edim. U yerda asosiy gap ‒ bugungi kundagi ayrim yoshlarning uzdi‑yuldi, internet orqali chala‑chulpa olgan ma’lumotlari asosida din ilmlarida da’vogarlik qilib, odamlarni tashvishga qo‘yayotgani haqida gapira turib, buning asosiy sabablaridan biri ‒ ustoz‑shogird silsilasi bo‘yicha, tartibli ravishda tahsil ko‘rilmagani, katta ustozlarning qo‘lida ta’lim‑tarbiya olinmagani ekani aytib o‘tilgan edi. Bunga ayrim sohalardan misol ham keltirilgan.
XULOSA CHIQARISHGA SHOSHILMASLIK KERAK
Bir necha kun oldin ayrim mavzularni o‘z ichiga olgan video suhbatda islomiy ilmlardagi an’anaviy ta’lim xususida ham qisqacha to‘xtab o‘tgan edim. U yerda asosiy gap ‒ bugungi kundagi ayrim yoshlarning uzdi‑yuldi, internet orqali chala‑chulpa olgan ma’lumotlari asosida din ilmlarida da’vogarlik qilib, odamlarni tashvishga qo‘yayotgani haqida gapira turib, buning asosiy sabablaridan biri ‒ ustoz‑shogird silsilasi bo‘yicha, tartibli ravishda tahsil ko‘rilmagani, katta ustozlarning qo‘lida ta’lim‑tarbiya olinmagani ekani aytib o‘tilgan edi. Bunga ayrim sohalardan misol ham keltirilgan.
Darhaqiqat, buyuk ajdodlarimizning siyratlariga nazar solsak, ularning diniy ilmlarda yetuk olim bo‘lish bilan birga, butun dunyoda ilm‑ma’rifat ziyosini taratgan ustoz o‘laroq e’tirof etilishlarining asosiy sababi ularning katta olimlardan ta’lim‑tarbiya olganlarida bo‘lgan. Masalan, imom Buxoriy Muhammad Boykandiyda, imom Abu Iyso Termiziy esa imom Buxoriyda, imom Moturidiy rahmatullohi alayh Abu Bakr Juzjoniyda, Abdulxoliq G‘ijduvoniy rahmatullohi alayh Yusuf Hamadoniy qo‘lida, Bahouddin Naqshbandiy hazratlari Amir Kulol rahmatullohi alayh huzurida, Hazrat Alisher Navoiy esa Abdurrahmon Jomiyning tavajjuhi ila tarbiya topgan. Suhbatda asosan mana shu tarixiy haqiqatga e’tibor qaratilgan bo‘lib, haqiqiy Islom olimlari ana shunday uzoq yillar ustozdan ta’lim‑tarbiya olish orqali yetishishlari, keyin ularning shariatdan so‘zlashlari joiz bo‘lgani ochiqlab o‘tilgan edi. Hozirgidek o‘zboshimchalik bilan bitta‑yarimta masalani o‘rganib, birovlarni tanqid qilib, talashib‑tortishib yurish chalasavodlik oqibati ekani uqtirilgan. Asosiy gap shu mazmunda borgan. Bu haqiqatni bugun barcha ahli ilmlar e’tirof etadilar. Jumladan, shayx Abdulaziz Mansur domla ham o‘zlarining O‘zA axborot saytida bergan bir maqolalarida ushbu mazmunda bir muncha haqiqatlarni uqtirib o‘tganlar (qarang: https://uza.uz/.../abdulaziz-mansur-khal-imiz-ta-i-larga...).
Shuni ta’kidlash o‘rinliki, mazkur yondashuv tarix va voqelik borasida berilgan oddiy bir ma’lumot, xolos. U yerda O‘zbekiston Respublikasi qonunchiligida ta’qiqlangan har xil hatti‑harakatlarni yoqlash yoki targ‘ib qilishga hech qanday asos ham, da’vo ham yo‘q. Balki tarixiy va ayrim yurtlardagi mavjud holat haqida ma’lumot berilgan. Bu umuman boshqa masala. Zero, har bir fuqaro o‘zi yashab turgan jamiyatda qabul qilingan qonun‑qoidalarga rioya etishi lozim bo‘ladi. Zamonga qarab ish ko‘rmoq har jihatdan matlubdir.
Suhbatda gapning oqimi tamoman boshqa edi. Qaytarib aytaman, asosiy urg‘u ‒ ustozdan ta’lim‑tarbiya olmay, to‘g‘ri kelgan joydan bir‑ikkita ma’lumotni ilib olib, dindan so‘z qotishning xatoligi haqida bo‘lgan. Ammo uzun suhbatdan ma’lum bir qismni qirqib olib, o‘zboshimchalik bilan talqin qilish natijasida ayrim kishilarda notg‘o‘ri tushuncha xosil bo‘lib qolgan. Bu esa juda ham katta xato hisoblanadi. Musulmon kishi bunday tasarruflardan nihoyatda ehtiyot bo‘lishi va qirqib olingan gaplardan xulosa olishga shoshilmasligi darkor. Aks holda, fitnaga sabab bo‘lib qolinadi. Fitna esa odam o‘ldirishdan ham yomondir.