Hasanxon Yahyo Abdulmajid
TAVAKKUL VA AMAL CHORRAHASIDA
Mo‘min banda hamma narsa Allohning irodasi bilan bo‘ladi, degan e’tiqodiga ko‘ra, qalbini faqat U Zotga bog‘laydi, qalban U Zotga suyanadi. Shu bilan birga, musulmon kishi Alloh taolo bu olam ishlarini sabablarga bog‘lab, bandalariga o‘sha sabablarni ishga solishni buyurgani e’tiboridan har bir ishda kerakli barcha choralarni muchasi bilan bajaradi.
TAVAKKUL VA AMAL CHORRAHASIDA
Mo‘min banda hamma narsa Allohning irodasi bilan bo‘ladi, degan e’tiqodiga ko‘ra, qalbini faqat U Zotga bog‘laydi, qalban U Zotga suyanadi. Shu bilan birga, musulmon kishi Alloh taolo bu olam ishlarini sabablarga bog‘lab, bandalariga o‘sha sabablarni ishga solishni buyurgani e’tiboridan har bir ishda kerakli barcha choralarni muchasi bilan bajaradi.
Demak, tavakkul qalbning amali, choralar mucha ‒ a’zolarning amali hisoblanadi. Tavakkulning a’zolarga, ammallarning qalbga daxli yo‘q. Bularni aralashtirib yubormaslik kerak.
Mo‘min banda a’zolari bilan sabablarni ishga solishda iymonsizdan farq qilmaydi, ammo qalbini sabablarga emas, Allohga bog‘laganda xuddi hech bir amaliy chora ko‘rmagandek O‘ziga suyanadi, faqat O‘ziga ko‘z tikadi.
Ulamolar aytadilarki, Allohdan o‘zgaga tavakkul qilish ‒ shirk, sabablarni ishga solmaslik ma’siyat bo‘ladi.
Banda otini bog‘lasa-yu, Allohga tavakkul qilmay, qalban tushovga suyanib qolsa, shirk qilgan bo‘ladi. Ammo otni qalban Allohga topshirsa-yu, uni bog‘lamasa, u holda Allohga ma’siyat qilgan bo‘ladi. Ma’siyatdagi kishining tavakkuli, iltijosi inobatga o‘tmaydi. Bu haqda hadislar vorid bo‘lgan.
Alloh taolo mo‘minlarni O‘ziga tavakkul qilishga va kerakli choralarni amalga oshishirshga buyurgan. Biri qalbga, ikkinchisi a’zolarga tegishli buyruq. Ularning birini qilib, boshqasini tark etish yaramaydi.
Tavakkul iymonning taqozosi, amal Islomning taqozosidir. Tavakkul ‒ qalbga xotirjamlik bersa, amal a’zolar omonligiga sabab bo‘ladi.
Choralar ikki tur bo‘ladi: moddiy va ma’naviy. Moddiysi ‒ moddiy dunyoning qonuniyatlariga oid moddiy choralardir. Ma’naviysi ‒ moddiy dunyoning ortidagi ma’naviy olamga oid choralardir.
Istig‘foru tavba, duo hamda xatm va sadaqalar kabi solih amallar bilan chora qidirish ma’naviy choralardan hisoblanadi. Chunki ular bir vaqtning o‘zida qalb va a’zolar bilan amalga oshiriladi. Biroq, Alloh bu moddiy dunyoda moddiy choralarni ishga solishni ham buyurgan. Shu bois, bemorga ruqiya ham qilinadi, dori ham beriladi. Allohdan panoh ham so‘raladi va panaga ham qochiladi.
Barcha ishlarda a’zolar bilan moddiy va ma’naviy choralarni ko‘rish hamda qalb bilan Allohga tavakkul qilish bilan mo‘minning vazifasi tugal bo‘ladi. Bularning hech biri boshqasidan kishini behojat qilmaydi. Natija esa Alloh taoloning berishida.
Ba’zilar moddiy sabablarga qattiq intilib, ma’naviy choralarni past sanab qoladi yoxud tavakkulni unutadi. Boshqalar esa ma’naviy choralarga berilib, moddiy sabablarga beparvo bo‘ladi. Ayrim kishilar bularni hatto bir-biriga zid ko‘radi. Aslida esa bular bir butun borliqdir, bir jismning zohiru botinidir.
Mo‘min banda barcha sabablarni hozir qila turib, qalbini ularning Yaratuvchisiga bog‘lash va natijani ham Undan kutish orqali bandalikning eng oliy naumunasini namoyon etadi. Bu bilan u moddiy dunyodan ustun bo‘ladi.
Alloh taolo aytadi: «Ular bilan mashvarat qil. Azmu qaror qilgach, Allohga tavakkul qil! Albatta, Alloh tavakkul qilguvchilarni yaxshi ko‘radi!» (Oli Imron Surasi, 159-oyat)
«Iymon keltirmaydiganlarga: «Sizlar ham o‘z holingizcha amal qiling, biz ham amal qiluvchimiz», deb ayt» (Hud surasi, 121-oyat)
«O‘lmaydigan Hayy ‒ Barhayot Zotga tavakkul qil!» (Furqon surasi, 58-oyat)
«Kim Allohga tavakkul qilsa, U unga yetarlidir» (Taloq surasi, 3-oyat)